A’dan Z’ye İmar, Kadastro ve Harita Mühendisliği Terimleri Sözlüğü

Gayrimenkul sahipleri, arsa yatırımcıları, inşaat mühendisleri, mimarlar ve müteahhitler için 3194 sayılı İmar Kanunu, 3402 sayılı Kadastro Kanunu, LİHKAB mevzuatı ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği kapsamında en sık karşılaşılan 100'ü aşkın sektörel terimin resmi ve pratik tanımlarını bu kapsamlı rehberde bir araya getirdik.

A • B • C • Ç • D • E • F • G • H • İ • K • L • M • N • O • Ö • P • R • S • Ş • T • U • V • Y • Z

• Ada: Çevresi yollar, caddeler, meydanlar veya demiryolu gibi doğal ya da yapay sınırlarla çevrili, içinde bir veya birden fazla parsel barındıran en temel imar/kadastro bölgesidir.
• Aplikasyon: Tescilli kadastro haritasındaki parsel köşe koordinatlarının sahada, yeryüzünde GNSS/Total Station cihazlarıyla birebir işaretlenmesi (sınır kazığı çakımı) işlemidir.
• Aplikasyon Krokisi: Parsel köşe sınırlarının arazide işaretlenmesi sonrasında yetkili LİHKAB bürosunca düzenlenen resmi onaylı belgedir.
• Ayrık Nizam: Yapının hiçbir cephesinin komşu parseldeki binalarla birleşik olmadığı, dört tarafında bahçe mesafesi bırakılan yapılaşma düzenidir.
• Acele Kamulaştırma (2942/27): Cumhurbaşkanı kararıyla aciliyeti onaylanan projelerde, idarenin kıymet takdiri yaptırarak taşınmaza derhal el koymasını sağlayan istisnai usuldür.
• Asgari Parsel Büyüklüğü: İmar planı notlarında bir parselin ifraz edilebilmesi veya inşaat yapılabilmesi için belirlenen minimum yüzölçümü sınırıdır (Örn: 500 m²).

• Bağımsız Bölüm: Ana yapının ayrı ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli olan; kat, daire, işyeri, dükkan, mağaza, depo gibi Kat Mülkiyeti Kanunu'na göre tescil edilen bölümleridir.
• Bakı: Bir arazinin veya yamaç yüzeyinin güneşe ve coğrafi yönlere (kuzey, güney vb.) göre baktığı yönü ifade eder. Mimari enerji tasarımında kritiktir.
• Bitişik Nizam: Bir veya birden fazla cephesi komşu parseldeki binalara tamamen bitişik olarak inşa edilen yapı düzenidir.
• Blok Nizam: İmar planında taban oturumu, kat adedi, cephe uzunluğu ve derinliği önceden sınırlandırılmış yapı kütlesidir.
• Bodrum Kat: Zemin katın altında kalan, döşemesi yol veya tabii zemin kotunun altında bulunan katlardır.

• Cins Değişikliği (Vasıf Tashihi): Taşınmazın tapu kütüğündeki niteliğinin (örneğin Tarla iken Arsa veya Arsa iken Betonarme Ev) arazideki fiili duruma uygun olarak güncellenmesidir.
• Çap (Kadastro Çapı): Taşınmazın kadastro paftasındaki geometrik sınırlarını, ölçekli kenar ebatlarını ve komşu parsellerini gösteren resmi kadastro harita örneğidir.
• Çekme Mesafesi (Yapı Yaklaşma Sınırı): Yapının komşu parsellere ve yola olan asgari uzaklığıdır. Ön bahçede kural olarak 5 metre, yan bahçede 3 metre uygulanır.
• Çatı Piyesi: Çatı eğimi içerisinde kalan ve altındaki son kat bağımsız bölümle içeriden merdivenle bağlanan yaşam alanıdır (çatı dubleksi).

• DOP (Düzenleme Ortaklık Payı): 3194 sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca ham arazilerin imarlı parsele dönüştürülmesi sırasında yol, park, meydan gibi kamu hizmetleri için yapılan azami %45 yasal arsa kesintisidir.
• DEM / DTM (Sayısal Yükseklik / Arazi Modeli): Yeryüzü topoğrafyasının x, y, z koordinatlarıyla dijital 3 boyutlu olarak modellenmesidir. Hafriyat ve eğim analizinde kullanılır.
• Donatı Alanı: İmar planlarında eğitim, sağlık, dini tesis, yeşil alan, otopark gibi kamusal hizmetlere ayrılan alanlardır.

• Emsal (KAKS): Kat Alanı Kat Sayısı; bir parselde yapılabilecek toplam net inşaat alanını belirleyen katsayıdır (İnşaat Alanı = Parsel Alanı × Emsal).
• Emsal Harici Alan: Zorunlu kapalı otopark, sığınak, asansör boşluğu, yangın merdiveni gibi toplam emsal alanına dahil edilmeyen mekanlardır.
• Ebatlı Kroki: Parsel sınır kırıkları arasındaki kenar uzunluklarını ve cephe genişliğini detaylı gösteren onaylı belgedir.
• Ecrimisil: Hazineye, belediyeye veya özel mülkiyete ait bir taşınmazın hak sahibinin rızası olmaksızın haksız işgal edilmesi sebebiyle ödenen kullanım tazminatıdır.
• Elbirliği Mülkiyeti (İştirak): Miras kalan taşınmazlarda pay oranları ayrılmaksızın tüm mirasçıların ortak mülkiyet sahibi olduğu tapu türüdür.

• Fiili El Atma: İdarenin kanuni kamulaştırma prosedürü uygulamaksızın özel mülke yol, park veya bina yaparak müdahale etmesidir. Asliye Hukukta tazminat davası açılır.
• Gabari: Bir binanın imar planında izin verilen azami çatı saçak yüksekliğidir. Genellikle kat adedi veya metre cinsinden (Hmax) ifade edilir.
• Geçit Hakkı: Genel yola çıkışı bulunmayan veya yetersiz olan bir parselin, komşu parsel üzerinden yola bağlanması amacıyla mahkemece veya rızai olarak kurulan irtifak hakkıdır.

• Halihazır Harita: İmar planı yapılacak alanın mevcut durumunu (binalar, yollar, ağaçlar, şevler, elektrik direkleri) gösteren koordinatlı ve kotlu altlık haritadır.
• Hafriyat / Kübaj: Proje kotu ile doğal zemin kotu arasında kazılacak veya doldurulacak toprak hacminin metreküp (m³) cinsinden hesabıdır.
• Hisseli Tapu: Bir taşınmazın mülkiyetinin belirli oranlarla (1/2, 3/8 vb.) birden fazla kişiye ait olduğunu gösteren tapudur.
• Hukuki El Atma: Taşınmazın imar planında kamu donatısına (okul, park) ayrılmasına rağmen 5 yıl boyunca kamulaştırılmaması sebebiyle tasarruf hakkının kısıtlanmasıdır.

• İfraz (Ayırma): Tapu kütüğünde tek parsel olarak kayıtlı bir taşınmazın imar planına uygun olarak iki veya daha fazla müstakil parsele bölünmesidir.
• İhdas: İmar planı gereği kapanan eski sokak veya yolların, sınır düzeltmesi amacıyla bitişik parsel sahibine belediye encümeni kararıyla satılmasıdır.
• İmar Durumu Belgesi: Bir parselin onaylı imar planındaki fonksiyonunu (konut, ticaret), TAKS, KAKS, çekme mesafeleri ve yapılaşma şartlarını gösteren resmi belediye belgesidir.
• İskan (Yapı Kullanma İzin Belgesi): İnşaatı tamamlanan yapının ruhsat ve onaylı projesine uygun yapıldığını onaylayan resmi belediye belgesidir. Kat mülkiyetine geçiş için zorunludur.
• İrtifak Hakkı: Bir taşınmaz üzerinde geçit, enerji nakil hattı, boru hattı gibi belirli bir amaca tahsis edilen sınırlı ayni haktır.
• İzale-i Şüyu (Ortaklığın Giderilmesi): Hisseli taşınmazlarda paydaşların anlaşamaması halinde parselin aynen taksim edilmesi veya açık artırmayla satılarak bedelinin paylaştırılması için açılan davadır.

• KAKS: Kat Alanı Kat Sayısı (Emsal).
• Kadastro Paftası: Taşınmazların yeryüzündeki konumlarını, sınırlarını ve komşuluk ilişkilerini gösteren resmi kadastro harita paftasıdır.
• Kamulaştırma: Kamu yararının gerektirdiği hallerde özel mülkiyete konu bir taşınmazın bedeli peşin ödenmek suretiyle kamu mülkiyetine geçirilmesidir.
• Karot: Betonarme yapıların dayanımını test etmek amacıyla taşıyıcı kolonlardan silindirik numune alma işlemidir.
• Kat İrtifakı: Yapılmakta olan veya ileride yapılacak yapının bağımsız bölümleri üzerinde kurulan arsa payı bağlantılı irtifak hakkıdır.
• Kat Mülkiyeti: İskanı alınmış tamamlanmış binalarda bağımsız bölümler üzerinde doğrudan kurulan tam mülkiyettir.
• Kentsel Dönüşüm: 6306 sayılı Kanun kapsamında afet riski taşıyan binaların yıkılarak 50+1 salt çoğunlukla depreme dayanıklı olarak yeniden inşa edilmesidir.
• Kırmızı Kot: İmar planına göre yolun gelecekte alacağı kesinleşmiş tasarım profil kotudur. Binaların giriş sıfır kotu buradan verilir.
• Kot Kesit Belgesi: Binanın ±0.00 sıfır kotunu ve subasman seviyesini belirleyen belediye onaylı teknik belgedir.
• Kör Parsel: Hiçbir imar yoluna veya kadastral yola resmi cephesi bulunmayan, inşaat ruhsatı verilmeyen parseldir.

• LİHKAB: Lisanslı Harita Kadastro Mühendislik Bürosu. Kamu adına aplikasyon, yer gösterme ve cins değişikliği yapan tescilli bürolardır.
• Lejant: İmar planı ve haritalarda kullanılan renk, çizgi ve sembollerin ne anlama geldiğini açıklayan harita işaret tablosudur.
• MEGSİS: Mekansal Gayrimenkul Sistemidir. TKGM tarafından tüm Türkiye kadastro verilerinin internet tabanlı haritalarla paylaşıldığı merkezi sistemdir.
• Mücavir Alan: İmar mevzuatı bakımından belediyenin kontrol ve mesuliyeti altında bulunan belediye sınırları dışındaki sahalardır.

• Numarataj: Binalara ve bağımsız bölümlere UAVT kapsamında resmi kapı ve sokak numarası verilmesi işlemidir.
• Nazım İmar Planı (1/5000): Bölgenin genel arazi kullanım kararlarını, nüfus yoğunluğunu ve ana ulaşım sistemini gösteren üst ölçekli plandır.
• Ortofoto: Distorsiyonlardan ve eğikliklerden arındırılarak harita gibi ölçekli ve dik izdüşümlü hale getirilmiş hava fotoğrafıdır.
• Önalım Hakkı (Şufa): Hisseli tapularda paydaşın hissesini üçüncü kişiye satması halinde diğer paydaşların aynı bedelle öncelikle satın alma kanuni hakkıdır.

• Parsel: İmar planı veya kadastro kurallarına göre sınırları belirlenmiş müstakil arazi parçasıdır.
• Parselasyon: İmar planına dayanılarak ham kadastro parsellerinin düzenli imar adaları ve parsellerine dönüştürülmesi (18. madde) işlemidir.
• Plankote: Arazinin mevcut eğimini, topoğrafyasını ve kot farklarını gösteren kotlu detay haritasıdır.
• Rezerv Yapı Alanı: Kentsel dönüşümde yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere Bakanlıkça ilan edilen alanlardır.
• Riskli Yapı: Ekonomik ömrünü tamamlamış veya depremde yıkılma riski fenni karot verileriyle tespit edilmiş binadır.
• Röperli Kroki: Parsel ve içindeki yapıların sabit nirengi noktalarına bağlanarak ölçüldüğü krokidir.
• Rızai Taksim: Hisseli taşınmazda paydaşların arazinin hangi kısmını kimin kullanacağı konusunda noterde imzaladıkları fiili taksim sözleşmesidir.

• Saçak Kotu: Binanın çatı saçak seviyesinin yol veya tabii zemin kotundan olan dikey yüksekliğidir.
• Sit Alanı: Tarihi, arkeolojik veya doğal özellikleri nedeniyle 2863 sayılı Kanun'la koruma altına alınmış özel alanlardır.
• Subasman Kotu: Sel ve su taşkınlarına karşı binanın zemin kat döşemesinin yol kotundan en az 0.50 - 1.20 metre yukarıda yapılması kuralıdır.
• Şufa: Türk Medeni Kanunu 732. madde yasal önalım hakkı.

• TAKS: Taban Alanı Kat Sayısı. Binanın zemin katta parselde kaplayabileceği azami taban oturum oranıdır (Taban Alanı = Parsel × TAKS).
• Tevhit: Bitişik iki veya daha fazla parselin tapuda birleştirilerek tek parsel haline getirilmesidir.
• Tescil Bildirimi (Beyanname): Cins değişikliği, ifraz veya tevhit gibi tescile konu harita işlemlerinde LİHKAB / Harita Mühendisince düzenlenen teknik tescil evrakıdır.
• Trampa: Taşınmazların para yerine karşılıklı takas edilmesi işlemidir. Sit alanlarında Hazine arazileriyle trampa hakkı tanınır.

• UAVT: Ulusal Adres Veri Tabanı. Türkiye genelindeki tüm bağımsız bölümlerin 10 haneli tekil adres kodudur.
• Uygulama İmar Planı (1/1000): Yapı adalarını, yoğunlukları, TAKS/KAKS, yolları ve çekme mesafelerini ayrıntılı gösteren ruhsata esas imar planıdır.
• Veraset İlamı: Vefat eden kişinin mirasçılarını ve miras pay oranlarını gösteren resmi mahkeme veya noter belgesidir.
• Yapı Ruhsatı: Belediye veya valilikten inşaata başlanabilmesi için alınan resmi inşaat izin belgesidir. Süresi 5 yıldır.
• Yapı Tatil Zaptı: Ruhsatsız veya projeye aykırı inşaatların belediyece mühürlenerek durdurulduğunu gösteren resmi tutanaktır.
• Yola Terk: İmar planında yola, parka veya yeşil alana rastlayan parsel kısımlarının kamuya bedelsiz veya bedelli terkin edilmesidir.

Taşınmazınızın TAKS, KAKS, 18. madde durumu, çekme mesafeleri ve resmi kadastro çapını Türkiye genelinde 81 ilde TKGM entegre haritamızla anında sorgulayın.